Bố cục hợp lý đô thị và bảo vệ môi trường đô thị (P2)

b. Bố trí công nghiệp đô thị cần phù hợp với tính chất của đô thị

Chất ô nhiễm là tác nhân chủ yếu huỷ hoại chất lượng môi trường, quyết định tính chất của đô thị và cơ cấu công nghiệp đô thị. Theo tính chất, có thể phân ra thành đô thị tổng hợp, đô thị công thương, đô thị giao thông, hải cảng, đô thị văn hoá du lịch. Với cách phân loại các đô thị nêu trên, việc bảo vệ môi trường đô thị được chia ra làm ba cấp độ.

–    Khu bảo vệ đặc biệt. Trước hết là Thủ đô Hà Nội, sau nứa là đô thị du lịch phong cảnh, các căn cứ địa cách mạng. Nơi đây cần trở thành các đô thị xanh, sạch, đẹp, không được phép xây dựng các nhà máy, công xưởng gây ô nhiễm môi trường.

–    Khu vực bảo vệ trọng điểm. Đây là các đô thị mang tính tổng hợp như thành phố Hồ Chí Minh, Biên Hoà, Đà Năng, Hải Phòng … Nội dung bảo vệ môi trường ở đây là toàn diện, nhất là có yêu cầu tương đối cao đối với

không khí, nguồn nước, phân rác, chất thải, tiếng ồn và thảm cây xanh.

–    Khu bảo vệ nói chung. Bao gồm tất cả các đô thị còn lại, không thuộc hai cấp độ nói trên.

Vô luận xây dựng mới hay mở rộng đồ thị, trước hết cần xác định tính chất của đô thị, đồng thời với việc lập qui hoạch xây hay mở rộng đô thị và qui hoạch phát triển kinh tế đô thị, cần lập qui hoạch bảo vệ môi trường đô thị, bảo đảm kết hợp chặt chẽ xây dựng đô thị và phát triển kinh tế đô thị với bảo vệ môi trường đô thị.

c. Bố cục nội bộ đô thị cần có lợi cho việc bảo vệ môi trường đô thị

Trước hết, bố cục đô thị cần có lợi cho cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường. Trường hợp đô thị phát triển theo dạng hướng tâm vành đai như thành phố Moskva (Nga), thành phố Berlin (Đức), trung tâm đô thị càng cách môi trường xung quanh thì không khí càng không thông thoáng, việc đào thải không khí ô nhiễm gặp khó khăn, giảm thiểu năng lực tự điều tiết của môi trường sinh thái tự nhiên. Trường hợp trong đô thị có nhiều trung tâm, bố cục theo dạng phóng xạ, sẽ có lợi nhiều hơn cho việc cải thiện môi trường sinh thái đô thị. Thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) được qui hoạch theo 3 tuyến với 18 khu vực khác nhau, gi ứa các khu vực có thảm cây xanh rộng mấy trăm mét. Cách bố cục như thế này có tác dụng tốt đối với việc giảm nhẹ ô nhiễm không khí, tiếng ồn và nhiệt của đô thị.

Sau nữa, cần kết hợp tốt qui hoạch tổng thể đô thị với qui hoạch phân khu công năng trong nội bộ đô thị. Cãn cứ vào điều kiện tự nhiên và tính chất của đô thị để bố trí hợp lý khu dân cư, khu thương nghiệp, khu văn hoá giáo dục, khu công nghiệp, kết cấu hạ tầng, khu nghỉ ngơi giải trí, thảm cây xanh.

Cuối cùng, phát triển đường sá và nhà ở đô thị cần phù hợp với mục tiêu bảo vệ môi trường đô thị. Qui hoạch xây dựng các tuyến đường trong đô thị cần căn cứ khối lượng vận chuyển hành khách và hàng hoá hiện tại và tương lai của đô thị, tìm biện pháp giảm thiểu khối lượng vận chuyển hàng hoá giứa các đô thị, phát triển phương thức vận chuyển thẳng và phương tiện giao thông đường dài, khống chế nghiêm khắc tiếng ồn giao thông. Các công trình kiến trúc hai bên đường cần được bố trí phối hợp với hệ thống đường sá, về mặt bằng cần tránh các tuyến song song đơn điệu, về chiều cao cần tránh chiều cao nhất luật bằng nhau, nhằm giảm thiểu sự nguy hại của tiếng ồn. Quần thể kiến trúc có diện tích mặt bằng và chiều cao khác nhau, cái nhô ra, cái thụt vào, sẽ có lợi cho việc giảm nhẹ tiếng ồn giao thông, càng lợi dụng được nhiều ánh nắng mặt trời và làm phong phú nghệ thuật xây dựng đường phố.

c. Xem xét tổng hợp khối lượng gây ra ô nhiễm của các loại công nghiệp với tính chất khác nhau, cấu thành của chất ô nhiễm chủ đạo và dung lượng môi trường xung quanh doanh nghiệp, đề xác định hợp lý vị trí dùng đất công nghiệp

Theo quan điểm duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường, quần thể doanh nghiệp công nghiệp có thể phân làm 5 loại:

–    Công nghiệp xả ra một khối lượng lớn khói bụi độc hại: nhà máy nhiệt điện, nhà máy xi măng, nhà máy gang thép, nhà máy luyện kim màu, nhà máy sứ, nhà máy gạch ngói, nhà máy phân lân …

–    Công nghiệp kiêng kị ô nhiễm không khí: nhà máy đồng hồ, nhà máy điện tử, nhà máy dệt, nhà máy thực phẩm …

–    Công nghiệp dễ cháy, dễ nổ: nhà máy lọc dầu, nhà máy hoá chất …

–    Công nghiệp xả khí độc và khí có mùi hôi thối: nhà máy acide, nhà máy luyện than cốc, nhà máy thuốc trừ sâu, nhà máy phân đạm, nhà máy cao su, nhà máy thuộc da …

–    Công nghiệp không xả ra một khối lượng lớn khói bụi và tuyệt đối kiêng kị khói bụi.

Nói chung, cần tạo điều kiện để bố trí mỗi loại công nghiệp nói trên vào một khu vực riêng biệt. Trong trường hợp đất đai chật hẹp, phải bố trí nhiều loại công nghiệp trên cùng một khu vực, công nghiệp loại 2 và loại 5 cần được bố trí đầu gió, gần khu dân cư; công nghiệp loại 1, loại 3 và loại 4 cần được bố trí ở cuối gió, xa khu dân cư, tô’t nhất là tại các khu vực riêng biệt nằm ở vùng ngoại ô. Đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp loại 1, loại 3 và loại 4 trước đây được xây dựng trong nội thành, xen lẫn với các khu dân cư, về lâu dài cần có kế hoạch di chuyển ra ngoại ô, xa trung tâm đô thị, trước mắt phải áp dụng biện pháp hữu hiệu để giảm nhẹ ô nhiễm môi trường sinh thái đô thị.