Cân bằng sinh thái đô thị

cân bằng sinh thái đô thị

Lưu thông năng lượng và tuần hoàn vật chất là hai công năng cơ bản của hệ thống sinh thái, chúng quan hệ mật thiết với nhau và cấu thành đơn vị công năng không thể chia cắt của hệ thống sinh thái thống nhất. Năng lượng dâu tiên của tất cả mọi hệ thống sinh thái trên trái đất dêu bắt nguồn từ năng lượng khúc xạ của mặt trời, năng lượng mặt trời thông qua người sản xuất chuyển hoá thành tiềm năng hoá học, sau đó theo cấp dinh dưỡng dây truyền thức ăn lưu thông đơn hướng, từng cấp tđi bộ phận tột đỉnh, tiêu hao năng lượng của mỗi cấp được thực hiện bằng hình thức nhiệt năng trong quá trình hô hấp. Dây truyền thức ăn là quá trình các loại sinh vật sử dụng thức ăn để có năng lượng cần thiết cho việc duy trì sự sống. Quan hệ thức ăn đem các loại sinh vật liên kết lại với nhau, một loại sinh vật thứ nhất lấy loại sinh vật thứ hai làm thức ăn, một loại sinh vật thứ hai lấy loại sinh vật thứ ba làm thức ãn … Các mối quan hệ thức ăn và bị thức ăn đó hình thành dây chuỳên thức ăn. Chẳng hạn trong các ao hồ, cá lớn ăn cá bé, cá bé ăn tôm tép, tôm tép ăn vật phù du, vật phù du dựa vào thực vật phù du mà sống, cấu thành một hệ thống thức ăn liên hoàn. Dây truyền thức ăn trong hệ thống đô thị thường rất phức tạp, đan xen vào nhau và hình thành mạng lưđi thức ãn.

Như vậy, hệ thống sinh thái không ngừng nhận được năng lượng từ bên ngoài, vật chất cũng được chuyển vận một cách tuần hoàn theo đường lưu thông năng lượng. Vật chất dinh dưỡng trong môi trường bị người sản xuất hấp thu, dùng làm thức ăn cho người tiêu dùng, từng cấp chuyến dịch, các loại vật chất hữu cơ cuối cùng thông qua người hoàn nguyên phân giải thành vật chất vô cơ, lại trở về môi trường, cung cấp cho người sản xuất lại hấp thụ lợi dụng. Do đó, vật chất của hệ thống sinh thái ở vòng tuần hoàn không ngừng.

Trong bất kỳ một hệ thống sinh thái bình thường nào, lưu thông năng lượng và tuần hoàn vật chất đêu tiến hành không ngừng, nhưng trong điều kiện nhất định, giữa người sản xuất, người tiêu dùng, người phân giải duy

trì trạng thái cân bằng tương đối trong một thời gian nhất định. Điều đổ có nghĩa là lưu thông năng lương và tuần hoàn vật chất của hệ thống đô thị duy trì trạng thái ổn định trong một thời gian dài, gọi là cân bằng sinh thái. Đương nhiên, cân bằng là tương đối, tạm thời, không cân bằng là tuyệt đối, vĩnh cửu. Điều này lại càng đúng đốì với hệ thống sinh thái đô thị , sự thay đổi của các nhân tố bên trong và bên ngoài hệ thống, đặc biệt là các nhân tố nhân tạo, không chỉ dẫn đến sự thay đổi của hệ thống, thậm chí còn phá huỷ sự cân bằng của hệ thống.

Hệ thống sinh thái sở dĩ duy trì được trạng thái cân bằng tương đối, chủ yếu là do nội bộ nó có năng lực điều tiết tự động. Nói chung, thành phần của hệ thống sinh thái càng đa dạng, lưu động năng lượng và tuần hoàn vật chất càng phức tạp, năng lực điều tiết của nó càng lớn. Ngược lại, thành phần càng đơn điệu, kết cấu càng đơn giản, năng lực điều tiết của nó càng nhỏ. Nhưng năng lực điều tiết của một hệ thống sinh thái, nhất là hệ thống sinh thái đô thị, là có hạn, vượt quá giới hạn này, điều tiết không thể phát huy được tác dụng, cân băng sinh thái sẽ bị phá huỷ.

Sự phá huỷ cân bằng sinh thái có nguyên nhân tự nhiên và nguyên nhân nhân tạo. Nguyên nhân tự nhiên chủ yếu chỉ những biến đổi bất thường do tự nhiên gây ra như bùng nổ núi lửa, sạt lở núi, động biển, động đất, hạn hán, bão lụt, dịch bệnh … sự phá huỷ cân bằng sinh thái do nguyên nhân này gây ra gọi là vấn đê môi trường thứ nhất. Nguyên nhân nhân tạo chủ yếu chi’ sự lợi dụng không hợp lý tài nguyên thiên nhiên của nhân loại, ô nhiễm môi trường do sản xuất công nông nghiệp mang lại … sự phá huỷ cân bằng sinh thái do nguyên nhân này gây ra gọi là vấn đê môi trường thứ hai.

Cân bằng sinh thái là tương đối, tạm thời và có điều kiện, con người có thể thông qua các hoạt dộng hợp lý của mình để duy trì sự cân bằng sinh thái dô thị, làm cho môi trường sinh thái đô thị được xanh, sạch, đẹp, góp phần xây dựng đô thị văn minh, hiện đại.