Đô thị thời trung đại

đô thị thời trung đại

Đô thị thời cổ đại mặc dù có đặc điểm là trung tâm chính trị và dinh luỹ quân sự, công thương nghiệp không giữ vai trò chủ đạo, song nguyên nhân căn bản của sự hình thành và phát triển đô thị vẫn là sự phát triển của lực lượng sản xuất. Phân công xã hội lần thứ nhất không chỉ làm xuất hiện các điểm dân cư cố định lấy nông nghiệp làm chủ đạo, mà còn mang lại sự dư thừa sản phẩm, tạo tiền đê cho việc trao đổi. Phân công xá hội lần thứ hai làm cho thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp, dẫn đến sự ra đời của sản xuất hàng hoá trực tiếp lấy trao đổi làm mục đích, do đó làm cho điểm dân cư thoát khỏi sự trói buộc của đất đai nông nghiệp, nhứng nơi thích hợp này, đô thị sẽ mọc lên nơi có giao thông thuận lợi và tiện lợi cho việc trao đổi. Phân công xã hội lần thứ ba tạo ra sự phồn vinh của trao đổi hàng hoá, thương nghiệp và thủ công nghiệp ngày càng chiếm vị trí quan trọng, do đó mà hoàn toàn đối lập với nông thôn lấy nông nghiệp làm chủ đạo.

Đô thị thời trung đại xuất hiện chủ yếu vào dầu công nguyên, thuộc chế độ phong kiến. Ở châu Âu chế độ chiếm hữu nô lệ dần dần tan rã, xã hội phong kiến bắt đầu được hình thành, chủ yếu dựa vào nền kinh tế tiểu nông, dân cư đã rời khỏi đô thị đi về nông thôn để sản xuất, thành phố trong giai đ,oạn vài trăm năm cuối cùng của đế chế La Mã đã mất hết quyền lực thống trị nông thôn. Chiến tranh liên miên và tình trạng xã hội không ổn định đã kìm hãm sự phát triển của đô thị. Thành phố thời đó nhỏ bé, dân số vào khoảng 5 đến 10 ngàn người.

Đến thế kỷ XII, sự phát triển mạnh mẽ của thủ công nghiệp đã kích thích sự phát triển của các đô thị. Sự phát triển đường giao thông thủy bộ và trao đổi hàng hoá giứa các vùng đã dẫn tới sự xuất hiện nhiều thành phố cảng và thành phố nằm trên đầu mối giao thông. Bố cục của các đô thị phong kiến trong thời kỳ này chịu ảnh hưởng của các đô thị La Mã, chú ý kết hợp với điều kiện tự nhiên, thường được xây dựng ở nhứng vị trí thuận lợi cho việc bảo vệ. Các nhà thờ và dinh thự của vua chúa đã trở thành những công trình trọng tâm của bố cục đô thị.

Trước khi nổ ra cuộc cách mạng công nghiệp cận đại, công thương nghiệp của thành phố vẫn không chiếm giữ vị trí chủ đạo, mặc dù có thành phố đã có công thương nghiệp phồn vinh, nhưng sức sản xuất của xã hội loài người thời ấy còn rất thấp, do vậy sự phồn vinh của công thương nghiệp thời ấy cũng không thể nào so sánh được với công thương nghiệp hiện đại. Các thành phố này dựa trên cơ sở chính trị, quân sự, tôn giáo cùng với thủ công nghiệp và thương nghiệp nhỏ, cho nên về cơ bản làm cho sự phát triển thàph phố thiếu động lực thúc đẩy mạnh mẽ, các thành phố phát triển chậm chạp, thậm chí có một số thành phố bị tàn lụi.

Tại châu Á, xã hội phong kiến tập trung kéo dài hàng ngàn năm. Ở Trung Quốc, đất nước được thống nhất từ đời nhà Tấn (năm 221 – 206 trước công nguyên) và bước vào xã hội phong kiến tập trung. Thành phố trờ thành chỗ dựa của các vua chúa phong kiến, là trung tâm chính trị – văn hoá của giai cấp thống trị, có qui mô tương đối Iđn và thường xây dựng theo kiểu thành, quách. “Thành” là bộ phận trung tâm, được xây dựng kiên cố bao quanh các cung điện của vua chúa và quí tộc. “Quách” là tường thành bảo vệ bao quanh phía ngoài khu vực dân cư. Thành phố Trường An đời nhà Đường (năm 618 – 907) vào thời kỳ thịnh vượng nhất có dân số đạt tđi 1 triệu người.