Hình thành năng lực giao thông vận tải đô thị (P2)

b .Hình thành hệ thống đường đô thị

Đường đô thị bao gồm nhiều loại, chạy dọc ngang, đan xen vào nhau, hình thành một mạng lưdi. Theo công năng, đường đô thị được chia ra thành đường trục chính, đường trục phụ và đường khu dân cư. Đường trục chính là đường trục giao thông mang tính toàn đô thị, thu hút một lượng lớn dòng người, dòng xe lưu thông trong đô thị; đường trục phụ là đường trục giao thông khu vực và liên kết với đường trục chính; đường khu dân cư là đường đi lại trong khu dân cư và hối với các đường trục. Hệ thống đường đô thị là một bộ phận cấu thành quan trọng và là hình thức vật chất của năng lực giao thông vận tải đô thị, mà một khi nó đã hình thành thì về cơ bản sẽ giải quyết được mức dung nạp lớn nhất của năng lực giao thông vận tải đô thị, sự gia tăng của các bộ phận năng lực giao thông vận tải đều chịu sự chi phối của hệ thống đường sá. Do vậy, xây dựng một hệ thống đường đô thị hợp lý là một vấn đê rất hệ trọng.

Hệ thống đường đô thị1 được hình thành trong những điều kiện kinh tế – xã hội và tự nhiên nhất định. Nói chung, hệ thống đường của các đô thị cũ, có lịch sử phát triển lảu dài, chịu ảnh hưởng tương đối lớn của tình trạng mạng lưới đường cú, còn hệ thống đường của các đô thị mới thì chịu ảnh hưởng tương đối lớn của công tác qui hoạch đô thị. Hệ thống đường đô thị của các nước trên thế giới có thể qui thành các hình thức cơ bản sau:

Một là, các hình thức ô vuông bàn ccf. Hình thức này cớ ưu điểm là đường, nhà cửa chỉnh tề, vuông vắn, thuận lợi cho việc bố trí kiến trúc và dễ dàng cho việc nhận biết phương hướng. Nhưng nó có khuyết điểm là giao thông giữa hai điểm góc cần phải đi vòng lộ trình tương đối nhiều, gia tàng thời gian hành trình giữa hai đầu nội thành, giảm thiểu hiệu năng sử dụng phương tiện giao thông. Hình thức đường này thích hợp đối với các đô thị nhỏ và các đô thị xây dựng ven sông.

Hai là, hình thức phóng xạ (dẻ quạt). Trong hình thức này. khi qui hoạch đô thị cần xác định trung tâm đô thị và vị trí trung tâm của các quận, sau đó bố trí các đường trục xung quanh trung tâm theo hình thức phóng xạ (dẻ quạt), hình thức này có ưu điểm là trung tâm đô thị với trung tâm các quận và ngoại ô có liên hệ giao thông ngắn, tiện, phân công rõ ràng đường trục chính và đường trục phụ. Khuyết điểm của nó là mạng lưới đường hình thành nhiều điểm giao nhau góc nhọn, thường có trên 4 con đường cùng gặp nhau tại một điểm, tăng thêm khó khăn cho việc tổ chức và quản lý giao thông; hình dạng đường, nhà cửa không qui tắc, ảnh hưởng đến bố cục kiến trúc, vì vậy, không nên sử dụng đơn thuần mạng lưới đường này.

Ba là, hình thức vòng phóng xạ. Vđi hình thức này, vòng quanh trung tâm đô thị có bố trí một số đường trục hình vòng, liên hệ với các đường trục từ trung tâm toả ra bốn xung quanh, giống như là lưới mạng nhện. Hình thức đường này có ưu điểm là giao thông thông suốt, các tuyến đường cong thẳng đều, tương đối dễ dàng thích ứng với địa hình tự nhiên. Khuyết điểm chủ yếu của nó là dễ gây ra dòng xe hướng vào khu vực trung tâm đô thị bận rộn, đi lại không thông suốt, hơn nứa, do các tuyến đường vòng vèo, dẫn đến chỗ khó nhận biết phương hướng. Hình thức đường này thường thấy trong các đô thị lớn.

Bốn là, hình thức tự do. Hình thức đường này lấy kết hợp với địa hình làm chủ yếu, các tuyến đường vòng vèo, không có hình thù nhất định. Ưu điểm chủ yếu của nó là có kết hợp thật tốt với địa hình tự nhiên phức tạp như Đà Lạt, Buỗn Ma Thuột của Việt Nam, Trùng Khánh, Thanh Đảo của Trung Quốc, Luanda, Lubango của Angola.

Năm là, hình thức hỗn hợp. Hệ thống đường đô thị này do một số mạng lưới đường có hình thức khác nhau hợp thành. Hiện nay, hầu hết các đô thị lớn và trung bình của nước ta và các nước trên thế giới đêu sử dụng hình thức đường hỗn hợp này. Ví dụ hệ thống đường của Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Bắc Kinh, thành phố Thượng Hải đèu là hình thức hỗn hợp, được cấu thành bởi hình thức ô vuông bàn cờ, hình thức phóng xạ, ….

Sự hình thành hệ thống đường giao thông đô thị, tác động sâu xa đến hành lang phát triển kinh tế đô thị, năng lực thông hành của đường và hiệu quả sử dụng của phương tiện giao thông đô thị. Vì vậy, khi xây dựng qui hoạch tổng thể và qui hoạch giao thông đô thị, cần phải coi trọng việc xây dựng đồng bộ hệ thống đường đô thị, bao gồm đường trục chính, đường trục phụ và đường khu dân cư. Đồng thời, cãn cứ vào tình trạng giao thông cá nhân và vận chuyển hàng hoá. Kết hợp các yếu tố đường, phương tiện, lưu lượng giao thông và môi trường, để qui hoạch, thiết kế hệ thống đường đô thị hợp lý, đạt mục tiêu của qui hoạch giao thông là năng lực thông hành đường cực đại, hiệu quả kinh tế lớn nhất, thời gian xuất hành ngắn nhất và sự cố giao thông ít nhất.

c. Hình thành năng lực giao thông công cộng và vận tải hàng hoá đô thị

Giao thông công cộng đô thị dựa theo phương hướng dòng khách bình quân của đô thị để mở các tuyến đường giao thông công cộng. Tuyến đường có lưu lượng dòng khách lớn và tập trung gọi là tuyến đường trục chính; tuyến đường lưu lượng dòng khách tương đối nhỏ và phân tán gọi là tuyến đường trục nhánh, tuyến đường lưu lượng nhỏ gọi là tuyến đường phân nhánh. Các tuyến đường trục chính, trục nhánh và phân nhánh trong đô thị kết hợp với nhau thành mạng lưới các tuyến giao thông công cộng đô thị.

Năng lực vận tải hàng hoá của các đô thị nước ta, trước đây về cơ bản cấu thành bởi năng lực vận tải của các doanh nghiệp chuyên nghiệp thuộc ngành chủ quản giao thông vận tải. Từ sau ngày thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành phần đến nay, các lực lượng vận tải xã hội đảm nhận một bộ phận tương đối lớn nhiệm vụ chuyên chở hàng hoá của đô thị. Có thể thấy, phương hướng phát triển năng lực vận tải hàng hoá sau này của đô thị cần coi trọng cả các doanh nghiệp vận tải chuyên nghiệp của nhà nước và các năng lực vận tải ngoài quốc doanh, cần có sự phân công thích đáng về phạm vi kinh doanh giữa chúng.

Trong vận tải hành khách và vận tải hàng hoá đô thị, có nhiều phương tiện giao thông và phương thức giao thông để có thể lựa chọn. Xét về chuyên chở hành khách đô thị, phương hưđng phát triển nên thiên về phương thức giao thông công cộng với việc sử dụng các xe chở khách loại lớn có thể chở được nhiều khách, thuận tiện, nhanh chóng, an toàn, kinh tế và ít xảy ra tai nạn. Xét về chuyên chở hàng hóa đô thị, phương hướng phát triển nên có sự kết hợp thoả đáng giứa lực lượng vận tải quốc doanh với các lực lượng vận tải xã hội khác, sử dụng các loại xe có công suất Iđn nhỏ khác nhau và các loại xe chuyên dùng để đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hoá của đô thị.