Môi trường sinh thái đô thị và sự cố môi trường sinh thái đô thị (P2)

b. Sự phát sinh các sự cố môi trường sinh thái đô thị

Vấn đê môi trường sinh thái và công nghiệp cận đại phát sinh đồng thời với nhau, tính đến nay đã có hai, ba trăm năm lịch sử. Nhưng lâu nay trong sản xuất và đời sống, con người thường chỉ chú ý thu được lợi ích vật chất và hiệu quả kinh tế trước mắt, trực tiếp, coi thường ảnh hưởng không tốt của môi trường tự nhiên và cân bằng sinh thái, coi môi trường là nơi tạo nguồn tài nguyên và nơi dung nạp các chất phế thải, chỉ đến mấy nãm gần đây người ta mới ý thức đến tính nghiêm trọng của vấn đê.

thời kỳ đầu phát triển đô thị, môi trường sinh thái đô thị nói chung là cân bằng, quan hệ giữa đô thị với khu vực xung quanh là quan hệ cộng sinh. Khi đô thị phát triển quá nhanh, vượt quá trình độ phát triển kinh tế và khả năng phụ tải của môi trường đương thời, làm cho hệ thống sinh thái đô thị mat cân bằng, quan hệ cộng sinh dần đàn chuyển thành quan hệ ký sinh. Các lảnh chúa phong kiến hoặc những kẻ thống trị khác, đế thoả mãn nhu cầu về cuộc sống xa hoa của mình, thường dùng thủ đoạn quân sự, phát động chiến tranh đế hoà hoãn các mâu thuẫn, dẫn đến gây trơ ngại cho sự phát triển đô thị. Nhưng bất luận là cộng sinh hay ký sinh, đô thị buổi ban đầu vê cơ bản là đô thị tiêu dùng. Từ góc độ lưu thông năng lượng của hệ thống sinh thái, đô thị cổ đại chuyên chở vào chủ yếu là tiềm năng hoá học của thực vật, chuyên chở ra chủ yếu là tiềm năng của cặn bã chất hữu cơ, vì vậy có lợi cho tuần hoàn sinh thái, ô nhiễm môi trường tuy có song không lớn.

Sự xuất hiện của công nghiệp đại cơ khí làm cho kinh tế hàng hoá có sự phát triển to lớn, dẫn đến sự phát triển to lớn của đô thị. Công nghiệp hoá và đô thị hoá cung cấp điều kiện sinh hoạt vật chất và tinh thần chưa từng thấy cho con người, đồng thời cũng đem lại áp lực to lớn cho môi trường tự nhiên. Một mặt, sự phát triển nhanh chóng của công nghiệp hoá và đô thị hoá, yêu cầu ngày càng nhiều tài nguyên, năng lượng và đất đai dùng cho sản xuất công nghiệp và xây dựng đô thị, dẫn đến việc khai thác cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và phá huỷ môi trường tự nhiên. Mặt khác, do sản xuất công nghiệp và dán số tập trung với số lượng lớn vào đô thị, các chất phế thải do sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải và sinh hoạt thường nhật đào thải ra quá nhiều, dẫn đến hệ thống sinh thái đô thị không thể tự điều tiết, không chỉ làm cho môi trường tự nhiên đô thị bị ô nhiễm, hơn nữa còn thông qua không khí và sông ngòi nơi đô thị đổng khuyếch tán đến giới tự nhiên bao la, dẫn tới các sự cố môi trường với tính cách là các tai biến do hoạt động thiếu ý thức của con người gây ra.

Theo ghi chép không đầy đủ, trong vòng 100 năm từ năm 1873 đến năm 1971, London (Anh), New York (Mỹ), Tokyo (Nhật Bản) … trước sau đã xảy ra trên 30 lần tai hoạ nghiêm trọng mà mọi người đều biết, xuất hiện trên diện tích rộng bệnh viêm phế quản, bệnh tim phổi, bệnh đường hô hấp, bệnh khô rát mắt mũi, cổ họng, bệnh tổn thương nội tạng, huyết áp … chỉ trong năm 1951, sự kiện khói mù London đã làm cho trong 4 ngày có 4000 người chết, sau 2 tháng có 8000 người chết. Từ nãm 1961 đến năm 1976, trên thế giới đã phát sinh L30 sự kiện ô nhiễm nước nghiêm trọng, mỗi lần ô nhiễm nước trên phạm vi lớn, có hàng ngàn, hàng vạn người gặp hại, thậm chí tử vong. Trước mắt, hàng năm các nước đang phát triển có trên 13 triệu nhi đồng bị tử vong, trong đó 1/3 do uống nước ô nhiễm gây ra.

Lịch sử phát triển đô thị chứng tỏ: đô thị là khu vực mà loài người tác động rất sâu sắc và rất tập trung đến môi trường, mặt khác cũng là khu vực mà môi trường sinh thái của xã hội loài người bị ô nhiễm nghiêm trọng. Nhưng không thể từ đó mà rút ra kết luận rằng: Đô thị hóa tất yếu sẽ làm cho môi trường sinh thái đô thị xấu đi. Bởi lẽ công nghiệp hóa và đô thị hóa đều là kết quả tất yếu của sự phát triển hoạt động kinh tế của nhân loại, quá trình đó chịu sự chế ước của trình độ phát triển lực lượng sản xuất, hình thức phát triển cụ thê của nó có quan hệ rất lớn với phương thức hoạt động kinh tê và chính sách quản lý của nhân loại. Nguyên nhân chủ yếu về mặt này là sự tăng trưởng của dân sô” và sự phát triển của kinh tê vượt quá năng lực phụ tải của môi trường: Phương thức sản xuất và phương thức tiêu dùng không thích đáng, một mặt làm cho tỷ lệ lợi dụng tài nguyên quá thấp, gây ra lãng phí lớn năng lượng vật chất, một mặt lại đào thải quá nhiều chất phê thải, làm xấu môi trường đô thị. Không tuân theo qui luật để tố chức các hoạt động kinh tê — xã hội, làm cho việc sử dụng đất đai và không gian không được hợp lý, bô” cục kiến trúc và công nghiệp hỗn loạn, do vậv làm suy yếu công năng điều tiết của hệ thông sinh thái đô thị, hủy hoại môi trường đô thị.

Đương nhiên đô”i vối vấn đề môi trường đô thị, con người cần có quá trình nhận thức và phải có những điều kiện kinh tế – kỹ thuật cần thiết để giải quyết nó. Đây tuy không phải là vấn đê có thế giải quyết một sáng một chiêu, nhưng cần được coi trọng, tiến hành nghiên cứu và tìm ra giải pháp hữu hiệu.