Những chỉ tiêu về qui mô thích hợp của đô thị

Những chỉ tiêu về qui mô thích hợp của đô thị

Xác định qui mô thích hợp của đô thị là một vấn đê phức tạp, các nhà chuyên môn thuộc các lĩnh vực khác nhau không chỉ đê xuất nhứng quan điểm về qui mô đô thị thích hợp, mà còn đưa ra những chỉ tiêu làm căn cứ cho việc lựa chọn qui mô thích hợp của đô thị.

Học giả nước Anh K.J Batơn cho rằng: Trong điều kiện giao thông vận tải và điều kiện công trình hiện đại ngày nay, qui mô đô thị lý tưởng có số dân 5.040 của Plato đã tỏ ra bé nhỏ, không phù hợp tình hình thực tế. ông đá xuất phát từ giá thành – hiệu quả kinh tế học để tiến hành đối chiếu phân tích, tìm ra 4 tiêu chuẩn cho việc lựa chọn qui mô đô thị tốt nhất là:

–    Chi tiêu ít nhất và tối ưu của hành chính chính quyền địa phương;

–   Thu nhập ròng của dân cư hiện có tăng lên đến mức lớn nhất;

–     Xem xét thu nhập ròng chuyển cho dân cư;

–    Đáp ứng nhu cầu của mục tiêu kinh doanh mà các doanh nghiệp tư nhân đề ra.

Chuyên gia kiến trúc của Liên Xô cũ Balanốp cho rằng: khi nghiên cứu qui mô hợp lý của đô thị, cần xem xét 5 nhân tố sau:

–    Tính chất sản xuất. Từ góc độ kinh tế kỹ thuật xem xét dân số cơ bản thích hợp nhất cho các loại đô thị là bao nhiêu.

–    Điều kiện tự nhiên. Bao gồm điều kiện sử dụng đất đai, điều kiện khí hậu và các điều kiện tự nhiên khác;

–    Bố trí kế hoạch. Xem xét đô thị có hay không có khả năng thực hiện bố trí qui hoạch hợp lý và tạo môi trường vệ sinh trong lành;

–   Công trình dịch vụ. Xem xét đô thị có hay không có khả năng xây dựng và kinh doanh có hiệu quả các công trình dịch vụ hiện đại và các biện pháp thị chính, giao thông tiến tiến.

–   Công nghiệp hoá xây dựng. Xem xét đô thị có hay không có khả năng áp dụng phương pháp xây dựng công nghiệp hoá.

Một nhà địa lý kinh tế Liên Xô cũ cho rằng khi xác định qui mô hợp lý của đô thị, cần tiến hành phân tích tổng hợp 8 nhân tố cơ bản là:

–     Đặc điểm về chức năng kinh tế quốc dân của đô thị;

–    Cơ cấu dân số của đô thị và xu hướng phát triển của nó;

–      Chuyên môn hoá và hợp tác hoá của doanh nghiệp;

–    Vị trí địa lý kinh tế và điều kiện tự nhiên của đô thị;

–   Vị trí của đô thị trong hệ thống phân bố dân cư của vùng ấy;

–      Qui hoạch dài hạn phát triển kinh tế quốc dân;

–      Tính kinh tế của sự nghiệp thị chính;

–      Yêu cầu về mặt vệ sinh, v.v…

Khái quát các chỉ tiêu tham khảo về qui mô thích hợp của đô thị nêu trên chúng ta có thể qui nạp chúng thành 2 mặt trong quá trình phát triển qui mô đô thị là lượng qui mô hợp lý có thể và lượng qui mô cần thiết.

Xét từ qui mô hợp lý có thế của phát triển đô thị, cần xem xét 2 mặt:

–    Điều kiện tự nhiên. Bao gồm đất đai sử dụng cho phát triển đô thị, cung cấp năng lượng, điều kiện khí hậu, vị trí địa lý. Các nhân tố này có tác dụng chế ước tương đối lđn đối với qui mô hợp lý có thể của phát triển đô thị. Qui mô đô thị thích hợp đòi hỏi nó không thể vượt quá giới hạn mà giới tự nhiên đã nuôi dưỡng đô thị, nếu không sẽ mang lại tổn thất về hiệu quả kinh tế và các vấn đề xã hội, môi trường cho đô thị.

–   Xây dựng thị chính. Bao gồm dung lượng hiện có và dung lượng tăng trưởng tiềm năng của công trình hạ tầng và nhà ở đô thị; tính kinh tế của xây dựng thị chính đô thị, tính kinh tế của quản lý đô thị và tính khả năng của bố cục qui hoạch hợp lý đô thị.

Xét từ lượng qui mô cần thiết của phát triển đô thị, chủ yếu là yêu cầu của chiến lược phát triển vùng và chiến lược phát triển bản thân đô thị.

–   Yêu cầu chiến lược phát triển vùng đòi hỏi qui mô phát triển của một đô thị phải phù hợp với sự bố trí lực lượng sản xuất của vùng và nhu cầu phát triển hệ thống đô thị của vùng. Trong lịch sử đã có nhiều thí dụ về việc do coi nhẹ nhân tố vùng mà qui định qui mô đô thị quá lớn hoặc quá bé.

–    Yêu cầu chiến lược phát triển của bản thân đô thị đòi hỏi qui mô phát triển của đô thị cần phải ăn khớp, thích ứng với tính chất, loại hình và qui hoạch dài hạn phát triển đô thị; không thể tách khỏi các mặt khác của chiến lược phát triển đô thị để xác định qui mô phát triển thích hợp của đô thị.