Qui mô đô thị và hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị

Qui mô đô thị và hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị

a. Đặc điểm của hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị

Lý luận kinh tế qui mô là một lý luận nổi tiếng của kinh tế học. Lý luận này cho rằng, song song với sự mở rộng qui mô sản xuất, sẽ xuất hiện xu thế hạ thấp giá

thành đơn vị sản phẩm, do đó có thể thu được hiệu quả kinh tế qui mô. Như trên đã trình bày, đô thị lấy việc tập trung trên không gian dân số và hoạt động kinh tế làm đặc điểm, với mục đích là nhằm thu hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị. Hiển nhiên hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị lấy qui mô dân số và qui mô hoạt động kinh tế nhất định của đô thị làm tiền đề. Nhưng hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị lại không hoàn toàn là hiệu quả kinh tế qui mô, ngoài đặc điểm qui mô nó còn 2 đặc điểm khác:

Một là, tính không gian. Hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị là do dân số và hoạt động kinh tế gần nhau trên không gian tạo ra còn hiệu quả kinh tế mà một doanh nghiệp thu được thông qua việc đổi mới công nghệ hoặc tăng sản lượng, nói một cách nghiêm túc không thuộc hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị, vì nó không mang đặc tính không gian.

Hai là, tính ngoại vi. Tính ngoại vi chỉ sự hoạt động của một số doanh nghiệp hoặc gia đình ảnh hưởng đến sự hoạt động của một số doanh nghiệp hoặc gia đình khác. Nhân tố ngoại vi không có giá cả, nó không chịu sự điều tiết của cơ chế thị trường, tức là nói, sự ảnh hưởng giứa các doanh nghiệp, giữa các gia đình, hoặc giữa các doanh nghiệp với các gia đình được thực hiện không thông qua tác dụng của thị trường.

Tính ngoại vi của hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị, chỉ hiệu quả có được do có sự tập trung dân số và hoạt động kinh tế trên địa bàn đô thị, thông qua nhân tố ngoại vi mà trên khách quan mang lại lợi ích cho đối phương. Thí dụ công nghiệp và dân số đô thị tập trung với số lượng lớn, thông qua nhân tố ngoại vi mà tạo thị trường cho doanh nghiệp bản địa, hơn nữa giảm chi phí vận chuyển sản phẩm. Thí dụ khác: Sự phát triển của một số ngành nghề bổ trợ, trực tiếp lợi dụng lợi ích ngoại vi cần thiết của ngành nghề chủ đạo bản địa, làm cho nó không cần phải chuyên chở hàng hoá đi tiêu thụ bên ngoài. Đương nhiên, tính qui mô của hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị chứng tỏ, hiệu quả kinh tế tụ hội và hiệu quả kinh tế qui mô không bài xích lẫn nhau. Không chỉ hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị lấy qui mô nhất định về dân số và hoạt động kinh tế làm tiền đề, hơn nứa nhiều hiệu quả kinh tế tụ hội cũng được thực hiện thông qua kinh tế qui mô nội tại của chủ thể vi mô. Chẳng hạn, một số doanh nghiệp nào đó, chỉ có mở rộng qui mô sản xuất của mình để thu hiệu quả kinh tế qui mô thì mới có thể lợi dụng dầy đủ thị trường tiềm năng bản địa làm cho hiệu quả kinh tế ngoại vi chuyển hoá thành hiệu quả hiện thực.

b. Các loạhiệu quả kinh tế tụ hội đô thị

Hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị có ba loại cơ bản:

Thứ nhất, hiệu quả kinh tế tụ hội người tiêu dùng. Điều này chỉ lợi ích ngoại vi mà dân cư một đô thị thu được do sự tập trung dân số và hoạt động kinh tế trong đô thị, nó bao gồm thu nhập tiền tệ và công trình mà một đô thị có thể cung cấp. Thí dụ như một loại công trình hoặc một loại dịch vụ nào đó, chỉ khi qui mô dân số đạt tới mức độ nhất định mới có thể xây dựng và xuất hiện, khi đó người tiêu dùng sẽ do việc tụ hội dân số với qui mô nhất định mà hưởng thụ loại công trình hoặc dịch vụ đó.

Thứ hai, hiệu quả kinh tế tụ hội nhà máy, cửa hàng. Nó được chia thành mấy loại nhỏ:

–   Hiệu quả ngoại vi do các doanh nghiệp gân nhau trên không gian tạo ra cho nhau như sự tiện lợi về hiệp tác, tiết kiệm chi phí lưu thông, thông tin nhanh chóng.

–   Sự tập trung dân số trên không gian, tạo ra thị trường tại chỗ cho doanh nghiệp phát triển, giảm chi phí vận chuyển sản phẩm đến nơi tiêu thụ.

–   Các khoản dịch vụ công trình hạ tầng đô thị và dịch vụ của chính quyền đô thị, làm cho doanh nghiệp tiết kiệm đầu tư công trình và hưởng thụ sự thuận tiện của sự vận hành công trình thường nhật. Do nâng cao tỷ suất sử dụng tổng hợp các loại công trình hạ tầng mà hạ thấp được giá thành bình quân của từng doanh nghiệp.

Thứ ba, hiệu quả tụ hội tổng hợp xã hội. Bao gôm việc tiết kiệm chi phí quản lý hành chính, cải thiện cảnh quan đô thị, hình thành các công năng tổng hợp của đô thị về kinh tế, thương nghiệp, thông tin, khoa học, tiền tệ.

Như vậy, hiệu quả kinh tế tụ hội đô thị quan hệ mật thiết vđi qui mô đô thị. Nói chung, song song với sự mở rộng qui mô dân số đô thị và qui mô hoạt động kinh tế- xã hội của đô thị, cũng sẽ có sự gia tăng hiệu quả kinh tế tụ hội người tiêu dùng, hiệu quả kinh tế tụ hội nhà máy, cửa hàng và hiệu quả tụ hội tổng hợp xã hội của đỏ thị.